سورهٔ جمعه؛ نغمهٔ آسمانی روزهای هفته

سورهٔ جمعه؛ نغمهٔ آسمانی روزهای هفته

خود قرآن، نخستین منبع
خداوند در آیهٔ ۹ سورهٔ جمعه می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاةِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ»؛ ای مؤمنان، چون بانگ نماز جمعه برآید، به سوی یاد خدا بشتابید و تهیه و فروش‌رسانی را رها کنید. آیهٔ بعد می‌افزاید: «ذَٰلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ»؛ این برای شما بهتر است اگر بدانید. و آیهٔ اتمامی، رهاشدگان را نکوهش می‌کند که چون تجارتی یا سرگرمی‌ای ببینند، پراکنده می‌شوند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو آنچه نزد خداست، بهتر از سرگرمی و تجارت است.

سنت رسول خدا (ص)
ابن‌عباس و ابوهریره روایت کرده‌اند که رسول الله (ص) در نماز جمعه، سورهٔ جمعه و منافقون را می‌خواندند. این سنت، خود گواهی است بر جایگاه والای این سوره در آیین هفتگی مسلمانان. ابوهریره از پیامبر (ص) نقل کرده: «خیر یوم طلعت علیه الشمس یوم الجمعة»؛ بهترین روزی که خورشید بر آن تابیده، روز جمعه است. و اوس بن اوس ثقفی از ایشان روایت کرده که فرمودند: «إن من أفضل أیامکم یوم الجمعة»، پس در آن روز بر من بسیار صلوات فرستید که صلوات شما بر من عرضه می‌شود.

اصحاب و تابعین
ابی بن کعب از رسول خدا (ص) روایت کرده است: «هر که سورهٔ جمعه را قرائت کند، خداوند به تعداد کسانی که در نماز جمعه شرکت کرده‌اند و کسانی که شرکت نکرده‌اند — در همهٔ شهرهای مسلمانان — ده حسنه به او عطا می‌فرماید.» این حدیث را طبرسی در مجمع‌البیان ذیل تفسیر سورهٔ جمعه آورده است.

ائمهٔ اهل بیت (ع)
منصور بن حازم از امام صادق (ع) روایت کرده: «بر هر مؤمنی از شیعیان ما لازم است که در شب جمعه سورهٔ جمعه و سورهٔ سبّح اسم ربّک الأعلی را بخواند و در نماز ظهر جمعه سورهٔ جمعه و سورهٔ منافقون را؛ پس چون چنین کند، گویا عمل رسول خدا (ص) را انجام داده و پاداش او بهشت است.» این روایت را شیخ صدوق در ثواب‌الأعمال با سند خود از امام صادق (ع) نقل کرده است.

برکات دنیوی و اخروی
امام صادق (ع) فرمودند: «هر کس سورهٔ جمعه را در هر شب جمعه بخواند، کفارهٔ گناهان میان دو جمعهٔ او خواهد بود.» از سوی دیگر نقل شده: «هر کس در هر شب و روز سورهٔ جمعه را قرائت نماید، از آنچه می‌ترسد ایمنی می‌یابد و هر چیز خوفناک و ترسناکی از او دور می‌شود.» و در روایتی دیگر: «هر کس شب‌ها و روزها در صبح و عصر سورهٔ جمعه را قرائت کند، از وسوسهٔ شیطان ایمن می‌شود و خداوند گناه آن روز او را می‌بخشد.»

منابع
تفسیر مجمع‌البیان طبرسی، جلد ۲۵، ذیل سورهٔ جمعه.
ثواب‌الأعمال شیخ صدوق، صفحات ۲۰۹ و ۲۷۱.
صحیح مسلم، کتاب الجمعة، حدیث ۸۷۷ و ۸۷۹.
مسند احمد، جلد ۲، صفحات ۴۲۹ و ۴۳۰.
سنن ابی‌داود، حدیث ۱۱۲۴؛ سنن ترمذی، حدیث ۵۱۹؛ سنن ابن‌ماجه، حدیث ۱۱۱۸.

این سوره، تنها چند آیه نیست؛ پیمانی است میان زمین و آسمان، هر جمعه یکبار تازه می‌شود و دل مؤمن را به بارگاه خدا می‌برد.